Historia

W roku 1951 powstała Polska Akademia Nauk. Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej jako jednostkę Akademii stworzył profesor Kazimierz Michałowski, członek Prezydium PAN. Zakład został założony w 1956 r. jako kluczowy element „polskiej szkoły archeologii śródziemnomorskiej”, międzyresortowego konsorcjum naukowego mającego kierować polskimi badaniami wykopaliskowymi i koordynować działalność naukową w zakresie tej dyscypliny. Instytucjami ściśle współpracującymi z Zakładem były jednostki Uniwersytetu Warszawskiego: Katedra Archeologii Śródziemnomorskiej i Polska Stacja Archeologii Śródziemnomorskiej w Kairze, jak też Muzeum Narodowe w Warszawie. Polityczne zmiany, które zaszły po 1956 r., umożliwiły wznowienie polskich wykopalisk w basenie Morza Śródziemnego. Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN działał jako instytucja gromadząca i przetwarzająca dokumentację wykopaliskową, a następnie publikująca rezultaty badań w stworzonych przez siebie seriach wydawniczych. Serie te poświęcono, z jednej strony, poszczególnym stanowiskom, takim jak: Aleksandria, Deir-el Bahari, Faras, Mirmekion, Nea Pafos i Palmyra, ale także przeznaczono do publikacji wybranych grup zabytków antycznych rzeźb, waz i naczyń: Corpus Vasorum Antiquorum, Corpus Signorum Imperii Romani. Powstała także seria Travaux du Centre, publikująca monografie, oraz czasopismo Etudes et Travaux. Po śmierci profesora Kazimierza Michałowskiego unia trzech wspomnianych wyżej instytucji współtworzących polską szkołę archeologii śródziemnomorskiej zmieniła charakter. Rozpoczął się okres restrukturyzacji Zakładu. Zmianie uległ system współpracy Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN z placówkami Uniwersytetu Warszawskiego: Instytutem Archeologii i Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej. Pierwszym dyrektorem ZAŚ PAN po prof. K. Michałowskim został prof. Tadeusz Dzierżykray-Rogalski, od roku 1982 placówką kieruje prof. Karol Myśliwiec. Zakład rozwinął współpracę z placówkami naukowymi z całej Polski, m.in. z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Archeologicznym w Poznaniu, Muzeum Archeologicznym w Krakowie, Instytutami Archeologii Klasycznej i Filologii Klasycznej Uniwersytetu Wrocławskiego, jak również z Zakładem Krajów Pozaeuropejskich PAN. Konieczność wprowadzenia zmian stała się jeszcze bardziej widoczna po 1989 r. Odpowiedzialność za część istniejących serii przejęły wówczas inne instytucje, a w Zakładzie powstały nowe, prezentujące wyniki prac na stanowiskach w Nubii, w Sakkarze oraz Tell Atrib. Biblioteka Zakładu stała się wiodącą w kraju w dziedzinie archeologii śródziemnomorskiej, a w szczególności w zakresie archeologii Egiptu. W ostatnich latach rozpoczęto prace nad digitalizacją archiwum Zakładu, a począwszy od 2006 r. także nad budową elektronicznego katalogu biblioteki.